بسمه تعالی

نشست علمی – کاربردی «هم اندیشی چالشها و راهکارهای حضور مبلغان در مکاتب » از سوی مجمع علما و طلاب جاغوری در تاریخ 1/3/1389 در مجتمع عالی فقه (حجتیه ) سالن شهید مطهری برگزار گردید.این نشست که با مدیریت آقای محمدجواد ناصری اجرا می شد، با قرائت قاری محترم جناب آقای عبدالحکیم کاظمی آغاز گردید و پس از آن کارشناسان محترم به جایگاه دعوت و به سوالات این  نشست علمی-کاربردی پاسخ دادند.

جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای استاد رحمانی ایزدری در پاسخ به اولین سوال در مورد اهمیت و ضرورت حضور مبلغان در لیسه ها و مکاتب، تفکر دینی را مانند آب، علم و دانایی جزء سرمایه های ملی و اجتماعی دانست و اظهار داشت همانطور که زندگی بدون سرمایه اختلال پیدا کرده و تداوم نمی یابد. جامعه نیز بدون تفکر دینی دچار اختلال شده و دوام نمی آورد. ایشان نجات کشور افغانستان را تنها از طریق انجام دستورات و تعالیم دین امکان پذیر دانستند و اضافه کردند که اگر افراد غرب زده می خواهند، قانون را به جای دین بگذارند، برای این کار 200 سال وقت نیاز است تا مردم به قانون آشنا شده و آن را در زندگی پیاده بتوانند.

آقای رحمانی تأکید کردند که هر تفکری بانی لازم دارد و بانی تفکر دینی در شرایط کنونی علماء و روحانیت است زیرا آنها مطابق حدیث نبوی وارث انبیاء معرفی شده اند. الحمدلله روحانیت توانایی های خوبی دارند و اگر این توانایی با سوز دینی نیز همراه شود، می توانند خدمات ارزنده ای به جامعه انجام دهند.

 آقای رحمانی که تألیفات متعددی در مسایل تربیتی و مشکلات افغانستان دارند، با اشاره به شعر علامه اقبال لاهوری خاطر نشان ساخت که عصر حاضر که عصر ارتقای سطح علم ودانش است به هر مقدار که میزان علم و دانایی ، افزایش  می یابد ، سوز دینی و اخلاص در کارها  کم می شود، ایشان تصریح کرد که علما و طلاب نباید گرفتار چنین مشکل گردیده و سوز دینی و اخلاص در کارهای شان ضعیف شود.

جناب حجت الاسلام و المسلمین محمد اکرم عارفی در پاسخ به سوال یاد شده و اهمیت حضور مبلغان در مکاتب اظهار داشتند که متعلمین کانون اصلی و مهمترین گروه فرهنگی در آینده است و از طرفی دیگر آنها تحول پذیر ترین گروه و پیشگام ترین قشر اجتماعی است و محصلین بر خلاف بسیاری از اقشار دیگر برای گفتگو، مجادله ، بحث و کنجکاوی دغدغه و ظرفیت بسیار بالایی دارند، آنها حس کنجکاوی فراوان و عطش نوپذیری بسیار خوبی دارند و برای سخن جدید آمادگی دارند، از این رو ضرورت و جایگاه تبلیغ در مکاتب ، روشن می شود.

آقای دکتر محمدظاهر فهیمی،  ضرورت تبلیغ در مکاتب را با اشاره به خاطره‌ى از مرحوم استاد خرمی بیان داشتند که مرحوم خرمی زمانی در صدد تألیف متون درسی دینی برآمده بود زیرا وقتی احساس کرده بود که در مکتبی به مضامین دینی توجه کافی نمی شود وقتی در پاسخ به اعتراض خود از مسئولین مکتب شنیده بود که کار ما تأسیس مکتب و انجام کارهای آن تا همین حد است و پرداختن به مسایل دینی کار علمای دینی است نه کار ما، آقای استاد مرحوم خرمی پس از شنیدن این سخن به درستی آن سخن پی برده و در صدد برآورده کردن این نیاز برآمده بود و این مطلب ضرورت حضور دائمی علما و روحانیت در مکاتب را بیان می کند، زیرا تبلیغ در مکاتب در بهترین سن، در بهترین شرایط تبلیغ پذیری با مخاطبین هم سطح و هم سن و سال صورت می گیرد و مبلغین باید بهترین استفاده را از این شرایط داشته باشند.

سوال دوم چالش ها ومشکلات زمانی فرا روی مبلغین بود که از آقای دکتر عارفی پرسیده شد و ایشان در پاسخ اظهار داشتند که تبلیغ مبلغین در تعطیلات تابستانی حوزه های علمیه کاری است که حق انتخاب چندانی برای آنها باقی نمی گزارد و اگر زمان آن به زمستان تغییر پیدا نماید، بسیارخوب است ولی فعلاً ما روی چالشهای تبلیغ در ایام تابستان بحث می کنیم که در این مورد موانعی مثل تعطیلات چند روزه تابستان و همزمان شدن امتحانات نیم ساله شاگردان  و از طرفی شدت یافتن کارهای کشاورزی و ... و استفاده از شاگردان در آن کارها از موانع تبلیغ در تابستان به حساب می آیند و ما را مجبور می سازد که تنها برای روزهای تحصیلی برنامه ریزی کنیم و از ساعت های خالی کلاس ها و یا ساعت های واگزاری اختیاری اساتید و معلمین بیشترین استفاده ها را داشته باشیم.   

آقای دکتر فهیمی در تکمیل پاسخ قبلی اضافه کردند که ما در مقام نصیحت و خیرخواهی برای دیگران بسیار دلسوزانه و در سطح بالا حرف می زنیم ولی در مقام عمل یک مقدار خود محورانه عمل می کنیم و همه کارها را بر اساس برنامه های خود تنظیم می کنیم مثلاً در فصل زمستان که زمینه تبلیغ فراهم است مبلّغ نمی فرستیم و عمر مردم در کارهای بیهوده ضایع می شود . ایشان پیشنهاد داد که اگر مبلغین حضور دایم در زمستان ندارند لااقل مبلغین هر منطقه مساجدی را انتخاب و برای آن به مقدار توان هر ساله کتاب بفرستند تا مردم در فرصت از آن ها استفاده کنند و با مطالعه روزانه یک داستان یا یک مطلب علمی و دینی بر سطح علم  و آگاهی خود بیفزایند.

آقای فهیمی در پاسخ به سوال مشکلات قانونی حضور مبلغین در مکاتب اظهار داشت که اگر تبلیغ را به زمستان بکشانیم این مشکل حل می شود و البته تبلیغ در تابستان نیز جز در موارد خاص با مشکلات قانونی زیادی همراه نیست و اظهار داشت که در کشور ما هنوز قانون مندی صد در صد حاکم نشده و از این بی در و پیکری می توان حسن استفاده را به نفع تبلیغات دینی انجام داد.

آقای استاد رحمانی نیز در مورد چالشهای زمانی فرا روی مبلغین اظهار داشت که زمان تبلیغ تابستانی بسیار محدود است و باید سعی کرد که از آن به صورت بهره ور استفاده شود در انتخاب موضوع، مهارت و روش به کار رفته در انتقال مطالب باید نهایت دقت صورت گیرد که چه گفته شود و چگونه گفته شود و چه مقدار گفته شود. ایشان پیشنهاد داد که یکی از نیازهای اساسی تبلیغ در جامعه ما تشکل سازی است . هر مبلّغ باید ملاهای منطقه خود را متشکل بسازد و آنها را سر و سوغات و رهنمود بدهد تا آنها کارهای تبلیغی را ادامه دهند. مجمع علما وطلاب جاغوری باید نیروی تمام وقت در جاغوری داشته باشد تا مجمع را در مسایل مختلف مشورت داده  و به کارها سرعت بیشتر ببخشد.

ایشان تأکید کردند که ملاهای مکتب به اقامه نماز جماعت در مکاتب و بیان احکام و مسایل مختصر پس از نماز تشویق شوند.

حضرت استاد رحمانی در پاسخ به سوال امکانات مبلغان و روش های تبلیغ آنها بیان داشت که مبلّغان امکانات فراوانی در اختیار دارند از نظر علمی ، مهارتی و  مقبولیت اجتماعی در حد قابل قبولی قرار دارند، در روش باید از تواضع و افتادگی کار گیرند و از ابزار تبلیغ مثل آیات ، روایات، اشعار ، فکاهیات متناسب با موضوع بحث، داستان هر کدام در جای شان کار بگیرند و آیات و روایات را کاربردی معنا کنند و از لفاظی و لفظ بافی بپرهیزند.

جناب آقای دکتر عارفی در پاسخ به سوال زمینه های تبلیغ و کارایی مبلغین اظهار داشتند که هر تبلیغ متناسب با اهداف خاص خود کارایی خود را دارد اگر ما در صدد ایجاد فضای فرهنگی باشیم آموزش شاگردان متناسب با مهارت برتر تبلیغ ، از مبلغین یک چهره مثبت ترسیم نموده و کارایی بسیار خوبی را نشان می دهد و از طرفی دیگر مبلغین در مشوره دهی به کارهای فرهنگی معلمین و بهادادن به مکتب و معلم و باز کردن باب گفتگو با آنها بیشترین زمینه را پدید می آورد، برگزاری مسابقات در زمینه احکام، قرآن و زندگی نامه ائمه (ع) برگزاری مسابقه کار دستی در مکاتب دخترانه وجوایز فرهنگی دادن به آنها ، برگزاری اردو و سفرهای تفریحی ممتازین کلاسهای لیسه ها و بردن آنها در یک جلسه علمی یا به دیدار یک شخصیت علمی و مذهبی یا در منطقه های خوش آب و هوا و... از دیگر زمینه های تبلیغ به حساب می آیند.

آقای دکتر فهیمی یکی از چالشهای مهم تبلیغ را عدم توجه به ارکان و هدف تبلیغ دانست و تصریح نمود که ما فقط  تبلیغ انجام می دهیم و به ارکان و هدف آن توجه کافی نداریم اگر کسی به هدف تبلیغ توجه داشته باشد برای رسیدن به آن به هر طریقی ولو از باب آزمون و خطا راهی را پیدا می تواند.

جناب آقای استاد رحمانی چالش بین مبلغ و معلم را یکی از چالشهای سابقه دار دانست و اظهار داشت که در روزگاری ملاّ مکتب را تحریم و معلم ملاّ را محکوم می کرد در افغانستان که دانشگاه نتوانسته فرهنگ بومی را رواج بدهد، یکی از دلایلش این بوده است که تحصیل کرده ها سراغ عالمان دینی نرفتند و عالمان دینی نیز سراغ دانشگاهیان نرفتند، ولی در سال های اخیر این دیوار تَرَک برداشته و فاصله ها کم تر شده است و باید تلاش شود که باورهای غلط برداشته شود وپیشنهاد می دهم که جزوه یا کتابی تحت عنوان رهنمود برای متعلمان، همکاری با معلمان تهیه شود و با آنها دلسوزانه برخورد شود تا تبلیغ مبلغین نیز در راستای زحمات معلمین و به عنوان همکاری با آنها در راستای هدف آنها  قلمداد شود.

در ادامه نشست در بخش تریبون آزاد از نظرات بعضی از علما و طلاب حاضر در جلسه نیز بیشترین استفاده صورت گرفت و هر یکی از علاقمندان و داوطلبان در فرصت محدود اهم نقطه نظرات و دیدگاه های خود را به سمع مخاطبان رساندند.

 در این میان جناب آقای آصف جوادی بر گزینش و اعزام مبلغین خاص برای مکاتب و آقای محمد محمدی بر مسئله شناسی و تبلیغ به صورت غیر مستقیم و جناب آقای محمدجواد صادقی بر احیاء و فعال سازی مساجد و مدارس دینی به عنوان پایگاه های مهم دینی و انجام تبلیغ به عنوان یک وظیفه دینی و مقدس بدون در نظر داشت عوامل دیگر و تبلیغ متناسب با نیازها و راه اندازی نهضت سوادآموزی در سه ماه زمستان تأکید کردند. جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای علی مرادجوادی بر مسئولیت مبلغین نزد خدا و خلق خدا و کسب مهارت و نقص زدایی از کارهای تبلیغ اشاره کرد و بیان داشت که علما باید همدیگر را از روی دلسوزی بپذیرند و باهمدیگر با تواضع و تقدم اصلح برخورد نمایند و قداست لباس روحانیت را حفظ کنند.

جناب حجت الاسلم والمسلمین آقای علی جان حلیمی تمام مشکلات را متوجه مبلغین ندانسته، اظهار داشت که باید نقص جاهای دیگر نیز مرتفع گردد و تحقیق شود که چرا مردم مسایل دینی را به آسانی تحمل نمی کنند و به راحتی زیر بار احکام و مسایل دینی نمی روند برای این کار ایشان بر اصلاح اندیشه های مردم به عنوان راهکار تأکید نمود.

آقای سید احسانی بر سازگاری زمان ومکان تبلیغ با فرهنگ مردم و آشنایی مبلغ با آداب و رسوم مردم محل تبلیغ اشاره داشت و پیشنهاد داد که ما باید کتابخانه مسجد محل تبلیغ خود را بسازیم و هر سال کتاب نو با خود ببریم و کتابهای موجود در نزد مردم را نیز جمع آوری کنیم بین علمای قم و علمای داخل و بین علما و معلمین اعتماد سازی کنیم . در اخیر پیشنهاد کرد که مجمع باید همایشی تحت عنوان تقویت فرهنگ و باورهای دینی در داخل جاغوری برگزار کند.

جناب حجت الاسلام و المسلمین آقای علی احمد رضایی یکی دیگر از کسانی بود که نظرات و تجارب خود را به طور خلاصه به این ترتیب بیان کرد که : هر مبلّغ باید با وضعیت محل تبلیغ خود آشنایی داشته و خود را با آن تطبیق دهد . سطح توقعات خود را پائین بیاورد . مبلّغ باید در میدان بازی و مکتب و... به دنبال مردم برود . روحانی باید به جایگاه دینی خود توجه داشته و از پرداختن به عناوین و القاب دیگر حتی الامکان پرهیز کند. امور دینی را روش مند ارائه دهد تا جاذبه بالایی آن آشکار شود.  با ملاامامان و مدیران  ومعلمین مکاتب برخورد دوستانه صورت گیرد و هیچگاه خود را رقیب آنها نداند و این احساس را نیز دوستانه از آنها مرتفع سازد.  جناب آقای حجت الاسلام والمسلمین محمد جواد برهانی بر شناخت عناصر تعلیم و تربیت تأکید کرد و اظهار داشت که اگر این عناصر شناخته شود، حضور فیزیکی اندک مبلغین با استفاده از همکاری ملاامامان و اولیاء دانش آموزان می تواند تأثیر دایمی خود را داشته باشد.

آقای محمد جواد محسنی از علمای مالستان نیز بر دوری کردن مبلّغین از تعصب قشری، پرهیز از صدور حکم تفسیق و تکفیر دیگران و اجتناب از مساوی دانستن خود و دیدگاه خود با اسلام تأکید کرد و اشاره داشت که ما باید نیازجامعه افغانی خود را درک نموده و افغانی فکرنموده و افغانی عمل کنیم و در شرایط افغانستان افکار و رفتار جای دیگر را پیاده نکنیم.

در اخیر جناب حجت الاسلام والمسلمین آقای علی جمعه مظفری دبیر مجمع علما و طلاب جاغوری ضمن تقدیر و تشکر از مهمانان و علما و طلاب حاضر در جلسه ، در جمع بندی به بیان اهداف این نشست پرداخت و اظهار داشت که هدف از برگزاری این نشست علاوه بر استفاده علمی،  بیشتر استفاده از راهکارهای کاربردی آن در سفرهای تبلیغی است که وقتی نگاه دقیق به مسئله حضور مبلغین در مکاتب صورت می گیرد، چالشها و مشکلات فراوانی فرا روی مبلغین مشاهده می شود که به بعضی از آنها به دین شرح اشاره نمود:

از نظر زمانی ما با مشکلاتی مواجه هستیم که به بعضی از آنها قبلاً اشاره شد و بنده اضافه می کنم که هر چند تعطیلات رسمی تابستان مکاتب و لیسه ها به مدت ده روز یا دو هفته اعلان شده است ولی در سال گذشته به دلیل انتخابات به بیش از یگماه این تعطیلات ادامه یافت و احتمالاً در سال جاری نیز  همین کار صورت خواهد گرفت و علاوه بر آن در ایام تحصیلی و زمان امتحانات چهار و نیم ماهه نیز شرایط مناسب برای تبلیغ وجود ندارد و از سویی دیگر یک ماه از زمان مسافرت تبلیغی  مصادف با ماه مبارک رمضان است که در این ماه مسافرت از یک گوشه جاغوری به گوشه ای دیگر آن به دلیل قصر شدن روزه بسیار مشکل است و این نیز یکی از موانع کارهای تبلیغ به حساب می آید.

از نظر علمی نیز بسیاری از مبلغین با سوالات رایج و مطرح در مکاتب و لیسه ها ‌آشنایی ندارند و طبیعی است که در ارائه پاسخ مستدل و قانع کننده به آنها مشکل داشته باشند و به همین جهت این نشست زود تر برگزار گردید تا برای پیدا کردن راهکارها و از جمله شناسایی سوالات مطرح و یافتن پاسخ های آن، وقت کافی در اختیار داشته باشیم.

چالش دیگر، نداشتن مهارت لازم و بیان کودکانه در انتقال پیام به کودکان و نونهالان متناسب با سن و فهم آنها است که در بسیاری از مبلغین وجود ندارد و باید سعی شود به مقدار ممکن این مشکل مرتفع گردد.

از طرف دیگر تبلیغات منفی نظیر مأموریت داشتن مبلغین از طرف کشورهای دیگر ، عدم کارآیی روحانیت و بی سوادی و... نیز کم و بیش مطرح است که زدایش آن به فرصت و تلاش بیشتر نیازمند است.

آقای مظفری نداشتن امکانات و دست خالی بودن مبلغین را یکی دیگر از چالشهای فرا روی مبلغین دانست و اظهار داشت که هیئت هایی که وارد مکاتب می شوند معمولاً هر کدام با تحفه ها و جوایز وکمک هایی نسبتاً خوبی برای مکاتب وارد می شوند ولی مبلغین این امکان را در اختیار ندارند و باید سعی شود که لااقل یک تحفه ولو ناچیز نظیر کتاب و مجله و اقلام فرهنگی برای اداره مکاتب و لیسه ها تهیه شود.

دبیر مجمع علما و طلاب جاغوری چالش دیگر را برخوردهای ناشیانه بعضی از مبلغین و ضعف اخلاقی و رفتاری آنها یکی دیگر از موانع حضور مبلغان در مکاتب دانست و بیان داشت که متأسفانه بعضی از مبلغین با توقعات زیاد وارد مکاتب گردیده و از موضع و جایگاه بالا حرف می زنند و خود را طلبکار می دانند و احیاناً بدون هماهنگی با مدیران و معلمان به مکتب و کلاس وارد می شوندکه چنین برخوردها نتیجه برعکس به جا می گزارد.

ایشان اظهار داشت که ما وظیفه داریم به عنوان همکاری با معلمان و در راستای اهداف آنها با برقراری ارتباط صمیمانه و کاملاً با هماهنگی با آنها از ساعت های خالی کلاس ها و یا از ساعت های واگزار شده معلمین محترم استفاده کنیم و در غیر آن صورت به هیچ وجه کاری نکنیم که خدای نخواسته تبلیغ و حضور ما در مکاتب جنبه‌ی مزاحمت و تحمیلی پیدا کند.

ایشان در اخیر اظهار داشت که از لابلای مطالب و صحبت های این نشست  به دست آمد که حضور مبلغان در مکاتب به بحث و بررسی و جلسات توجیهی بیشتری نیاز دارد و ما هم سعی خواهیم کرد که نشست های توجیهی دیگری نیز برگزار نمائیم و مطالب این نشست و مطالب مطرح شده در برگه های نظرخواهی مکتوب و هم چنین مطالب مورد نیاز دیگر را در جزوه ای دسته بندی نموده و در اختیار مبلغین اعزامی قرار دهیم تا عزیزان ما با کمترین مشکل وظیفه دینی و تبلیغی خود را به پایان برسانند.

در این مراسم از مهمانان با آب میوه و کیک پذیرایی مختصری صورت گرفت.