نقش مادر وشکوفایی استعداد فرزند

 

 

 

 

آیا مادر می تواند نقشی در شکوفا سازی استعداد فرزند خود داشته باشد ؟

 

 

کلید واژه ها : شکوفایی ، استعداد ، نقش و نبوغ

 

واژه شکوفایی درلغت به معنی به ثمر نشستن درخت، باز شدن غنچه ی گل ، راگویند .1 دراین جا  به کمال رسیدن انسان وبه فعلیت رسیدن نیروها ی نهفته وبالقوه انسانی وبرآورده شدن انتظارت از اومراد است .

استعداد : آمادگی آماده شدن ، توانایی کاری را داشتن را اهل لغت گفته اند. 2 اما در اصطلاح توانایی های خدا دادی انسان است که به تدریج زیادشده ویا به وجود می آید و در اثر تمرین وبه کار گیری آن ها رشد و بالندگی سریعتر می یابند .این معنی در این جا مراد این قلم است .

نقش :  به معنی اثری است که بر روی زمین یا بر روی چیزی باقی مانده باشد .3

اما دراصطلاح وعرف اهل قلم عبارت است از تاثیرات که  مجموع رفتار وعملکرد وموضع گیری های تربیتی  مثلا مربِّی در ارتباط با تربیت ورساندن فرد متربی به جایگاه مورد نظر و انتقال مهارت ها و توانایی ها ی از پیش تعیین شده به آن فرد مورد تربیت  بر جای می گذارد. همین مفهوم مدّ نظر دراین نوشته است . رابطه این معنی با معنی لغوی آن  نیز ،آشکار است این واژه یک اصطلاح جامعه شناسی است . که کاربرد وسیعش مرزهای علم خاص را درهم شکسته وبه قلمرو ی مسایل اخلاقی واجتماعی نیز وارد گردیده است .  

 نُبُوغ : درلغت  این واژه را به معنی برآمدن ، ظاهر شدن ،هوشیاری وذکاوت وجودت فکر نیز گفته اند 4. توانایی وخلاقیت فکری در زمینه های گوناگون

 

 

 

 

 اهمیت موضوع

 

         پیشرفت فرهنگی وعلمی برای فرد وجامعه آرزوی والا ، مقدَّس، وآرمانی است اما برای مادران نسبت به فرزندان شان ، ازخواسته های دیرینه رُؤیایی ،آسمانی وتاحدّی همراه با هیجان قلمداد می شود . هرمادری برای رسیدن به شکوفایی استعداد فرزندان خود،  از هیج نوع فداکاری دریغ نورزیده وحاضراست هزینه های آن ر ابه هرقیمتی که باشد، تامین و پرداخت نماید. درمرحله بالاتر اجتماعی همیشه  پیشرفت جوامع، در بستر بالندگی استعداد  فرزندان خود ظهور یافته وخواهد یافت .فرزندان که  از آغاز نوسوادی تحت تربیت دلسوزانه مادران  مربی خود قرار گرفته وشبانه روز از این نعمت ارزشمند خداوندی بهره مند بوده اند ، با دیگر فرزندان که از این نعمت محروم بوده اند هرگز قابل مقایسه نیستند  وسطح فکری و تعامل اجتماعی شان بسیار نزدیگ تر به معیار های دینی و رویه معاشرتی مورد نظر اسلام است .

       اگر از آخرین فن آوری های تکنولوژی در زوایای مختلف تربیتی اعم از مبادله  اطلاعات مفید ، از طریق ماهواره های فضایی ، شبکه فراگسترده و جهانی وب با مجموعه از بخش های مختلف رسانه ای خود ، اعم از ایمیل ،تلفن ها ی همراه پیشرفته ومجهز به خدمات انترنیتی ووسایل ارتباطی سریع دیگر در پیشرفت کارها ،آموزش ها وتربیت ها بهره برده می شود ؛ همه این امکانات جدید ،در پرتو در خشش استعداد های بشری، ساخته و آماده خدمت گردیده و در اختیار رشد، رفاه و خلاقیّت وشکوفایی استعداد  انسانها قرار گرفته است مانند دانه های مروارید کنار هم نشسته و گردنبندی زیبا، علمی و تمدنی گرانبها ی بشری را به وجود آورده است .اگر فطرت انسانی خویش ر ا خواهان خدمت ماندگار برای جامعه ومردم خود ،مستعد و متمایل می یابیم ، باید عناصر شکوفایی توانمندیهای بالقوه خود را  پیدا کرده وفعّال سازیم و به حرکتش درآوریم زیرا؛ تحوُّلات بزرگ زندگی انسانی  مرهون انبعاث استعدادها است . به راستی اگر سعادتعمندی اخروی بخواهیم ، نیز باید اول  بهترینِ مردم شویم ، بهترین شدن به فرموده امام پرهیز گاران حضرت علی (ع) نافع بودن ،بلکه انفع بودن نسبت به مردم را 5   در وجود خود متبلوِر نماییم آفرینش این تصرّفات تکاملی، در وجود خود، جز با نیروی خلّاق فکری وبار وری اندیشه امکان ندارد. اگر صلاح الدین ایوبی مسلمانی بود که با تاکتیک های دقیق نظامی، فتح بیت المقدَّس ر ا  به ارمغان آورده ومعروف شد.6  واگر نیروی مقاومت حزب الله در لبنان ونیز مقاومت های ارزشمند حماس در غزَّه با ابتکار وخلاّقیّت نظامی  به مدت کوتاهی با اندک سلاح خود ،برارتش اسطوره ای اسرائیل ، غلبه نظامی یافتند  ومحبوب ملتها گردیدند .آیاعامل اصلی  در این مقاومت های مردانه، برخاسته از فعالیت ها ونشان دادن شکوفای استعداد فکری ،اعتقادی وفرهنگی اسلامی  آن ها نیست ؟

 

ضرورت شکوفایی استعداد ها

      دستورات دینی ما در سفارشات تحصیل علم وخود شکوفایی وخلاقیت به گونه است که از هرآیین دیگر، پیشی گرفته وپیروان خودرا به سوی تکامل وترقِّی سوق داده است  تا آنجا که  فلسفه بعثت نبی مکرم اسلام استخراج توانایی در ونی عقل ها وبه فعل رساندن استعدادهای نهفته در وجود اُمَّت معرفی شده است. 7 [1] در قرون اولیَّه تاریخ اسلام  توسعه سیاسی ، اقتصادی صنعتی واجتماعی وتمدُّن پرشکوه مبتنی برفرامین دانش گستری این مکتب را به خوبی نشان می دهد اختراعات که مسلمین در زمینه های گوناگون به وجود آوردند ودانشمندان مختلف را تربیت کردند ودر عرصه متعدد نظامی ، اجتماعی علمی فلسفی به جهان بشریت ارائه داشتند وسالیان متمادی دانشمندان غرب را در رشته های پزشکی ، نظامی ، نجومی ریاضیات وفلسفه وهنوز هم در علوم انسانی نظیر کلام وفلسفه ، اخلاق ومعارف تغذیه فکری  کرده ومی کنند همگی ازدستوارات دینی ما سرچشمه می گیرد.به فرمایش استاد حسن زاده آملی اگر « اعترافات موجود ازناحیه دانشمندان اروپایی بیان نماییم خود کتابی مفصل ومستقل را می طلبد... آنچه بیان داشتیم فقط برای اشاره به شمه ای از خدماتی است که دانشمندان بزرگ اسلامی درباره پیشرفت علوم گوناگون روا داشته اند »  8 

      اگر در این قرون اخیردراثر خاموشی مسلمین  وفشار تبلیغاتی غرب ، دشمن  توانسته اند دست مسلمین را  از هرنوع پیشرفت علمی  کوتاه نشان دهند وبرچسب های گوناگون به صورت بسیار  بی رحمانه ونامردانه برپیشانی این آیین مقدس بچسپانند ؛ باز می بینیم که درخشش خورشید جهان تاب اسلام ، از لابلای ابرهای سیاه وانبوه  تبلیغات دشمنان، جلوه گری نموده وقدرت تابش  خویش را نشان می دهد . امروزه بیداری قاطبه مسلمین وهشیاری آنان در برابر توطئه های غرب وشرق رو به فزونی است ونمو نه های هم در حال ظهور و عرض اندام است که انقلاب ها در کشورهای اسلامی و در راس آنها جمهوری اسلامی ایران که در حال ایستادن برسکوی قدرت پایدار منطقه  وجهان در عرصه های گوناگون است و شکست ابر قدرت افسانه ای غرب در این سرزمین ها ودادن جای خویش به قدرت های اسلامی ونمونه های مختلف آن در مناطق گوناگون وهمراهی افکار عمومی جوامع جهانی با تحرُّک وتلاشهای منطقی مسلمین در کنار فرو ریزی ترس از قدرت ها واقمارشان ، امید به شکوفایی مجدد مسلمین را تقویت می کند . بار دیگر باز گشت به فرامین دینی و عملیاتی نمودن این شیوه های ارزشمند فراموش شده قرار است فراگیر شود وحیات مجدد پرمجد وعظمت این آیین را شاهد باشیم . این مسئولیت هر مربی است که از این نقطه حساس وبنیادین تلاش های مفید و سرنوشت ساز را آغاز نموده واستمرار بخشند ودر هر مرحله که امکان وزمینه بیابند در خدمات خویش شتاب داده وهرچه زود تر به قله این چشم انداز شکوفایی استعداد ها دست یابیم . مادران مربِّی که از جهات مختلف توانایی بهتر این جهاد برتر را در اختیار دارند بسیار ارزنده بلکه حیاتی است که لحظه ای آن را به تاخیر نیاندازند واز نیاز مُبرم دیگر  ، احساس ضرورت جدی تری این مساله است که بایستی  این پروژه زیر بنایی را به بنیان مستحکم وساختار استوارآن ، برسانیم وبر بلندای عزتمند آن بیافزایم تا روز گار شیرین صدر اسلام برگردد وفضای جامعه مان را از لطف وبرکات خداوندی مملو  بی بینم ومسلمین بر اقتدار وعزت فزونتر از گذشته نایل گردند انشاءالله . 

 

فرضیه 1 . مادر نقش ارزنده ای در شکوفایی استعداد فرزند خود می تواند داشته باشد .

فرضیه 2 :  مادر هیچ نقشی نمی تواند دراین خصوص ایفا نماید .

 

رابطه  نقش مادر با شکوفایی استعداد فر زند چیست ؟ 

خانم سکینه بهبودی در مقاله ی روانشناسانه خود  دراین خصوص می نویسد :

 سازنده شخصیت‌ انسان‌ها:
وجود زن‌ به‌سبب ویژگی‌های‌ خاص‌ خود و استعداد سرشار در امر تربیت، می‌تواند بر حالات‌ روانی، عاطفی‌ و اجتماع‌ کودک‌ اثر گذارد‌ و زیربنای‌ شخصیت‌ فرد را پی‌ ریزی‌ کند. زن‌ در نقش‌ مادر عامل‌ رشد و تکامل‌ کودک‌ خود محسوب‌ می‌شود و می‌تواند جهت‌ دهنده‌ علایق‌ و نگرش‌های‌ کودک‌ به‌ خود و دیگران‌ باشد. رابطه‌ محبت‌آمیز مادر با کودک، تضمین‌ کننده‌ سلامت‌ جسمی‌ و روانی‌ او خواهد بود. شاهد این‌ موضوع، مطالعات‌ «اسپیتز» است‌ که‌ در تحقیقی‌ اهمیت‌ رابطه‌ کودک‌ با مادر را در رشد جسمانی‌ و روانی‌ او نشان‌ داد. وی‌ پس‌ از بررسی‌ کودکانی‌ که‌ از مادر خود جدا بودند و کودکان‌ گروه‌ گواه، نتیجه‌ گرفت‌ که‌ کودکانی‌ که‌ با مادر خود زندگی‌ کرده‌اند، از جنبه‌های‌ رشد بدنی، ادراکی، حافظه، شناخت‌ محیط، هوش‌ و به‌ طور کلی‌ رشد روانی‌ و اجتماعی‌ بر کودکانی‌ که‌ از مادر خود جدا بوده، برتری‌ دارند (مقاله اینترنتی ) .

 

ضرب المثلها :  خویی که باشیر درآید با مرگ برآید . ! این ضرب المثل حکایت گر ماندگاری آداب است که انسان از شیر مادر وازآغوش مادر خود می گیرد و تا اخر عمر همرا ه وجزء جدا نشدنی از وجود انسان محسوب می شود.

 

تأثیر شیر مادر برشخصیت و روان فرزند

 شير مادر حاوي موادي( آنتي بادي) است که نوزادان را در برابر باکتريها و ويروس ها حفاظت مي کند. مطالعات اخير نشان مي دهد که کودکاني که منحصرا به مدت شش ماه از شير مادر تغذيه شده اند، احتمال ابتلا به عفونت هاي گو ش، اسهال و بيماري هاي تنفسي کمتر است و ممکن است احتمال ابتلا به چاقي دوران کود کي کاهش يابد.کودکان تغذيه شده باشير مادر به دليل کمتربيمار شدن احتياج کمتري به ويزيت مراقبت هاي سلا متي دارند.سيستم ايمني کودکان تغذيه شده با شير مادر پاسخ بهتري به ايمو نوزاسيون مانند فلج اطفال، کزاز، ديفتري، همو فيلوس آنفلوآنزا، عفونت هاي ويروسي دستگاه تنفسي نوزادان، دارند.
 هنگامي که شما شير مي دهيد، نيازي به استريل کردن سر پستانک و بطري نيست. جريان شير انسان هميشه پاک واستريل است.

تغذيه وفوايد رشد:
 شير مادر کاملتر ين شکل تغذ يه براي کودک محسو ب مي شود. شير مادر داراي مناسب ترين ميزان چربي، شکر، آب، و پروتئين براي رشد و تکا مل کو د ک است. هضم شير مادر براي کو د کان آسا ن تر از شير خشک است.
 در نتيجه، کودکان شير مادر خوار دقيقا آنگو نه که بايد رشد مي کنند.

      

       امام خمینی(رض) دراین جمله زیبا ی خود دارد : « از دامن زن، مرد به معراج می رود » این سخن نغز و آکنده از نکات ارزشی است .یعنی با استفاده از شیر مادر، نوزاد رشد همه جانبه خود اعم از بالندگی فکری، معنوی ،اخلاقی و...  خود را شروع کرده و به تدریج تداوم بخشیده ودر نهایت به اوج تعالی و تکامل انسانی که همان معراج باشد می تواند برسد .

 

تأثیر گذاری نام که مادر  بر فرزند می گذارد 

 قدیم رسم بوده که نام فرزند را مادران انتخاب می کرده اند واز شعری که منتسب به حضرت امیر است نیز همین نکته به دست می آید آنگاه  که در برابر« مرحب » پهلوان ونامدار  خیبریان  رقیب خود قرار گرفت، اشاره کرد که مادرم نام مرا حیدر یعنی (شیر) گذاشته است . 

آغاز پرورش اخلاقی

انسان بر اساس فطرت، از آغاز تولد برای تربیت پذیری آمادگی دارد. بدیهی است هر چه این امر در سنین پایین تری انجام گیرد نتایج آن درخشان تر خواهد بود.
در دوره خردی مغز کودک برای گرفتن هر نوع تاثیراتی آمادگی دارد.روی همین اصل کودک هر چه در اختیارش قرار گیرد فورا در خود جذب می نماید. اخلاقی که در عهد کودکی کسب شده باشد در زندگی بعدی اثرات مهمی از خود بجای می گذارد.گویند مادری نزد دانشمندی رفته، گفت: فرزند من چهار ساله است،از چه زمانی باید به تربیت او شروع کنم؟ آن مرد دانشمند جواب داد: اگر تا کنون تربیت او را آغاز نکرده ای عمر او را بیهوده تلف نموده ای ، زیرا از موقعی که اولین تبسم بر لبهای طفل ظاهر می شود، زمان تربیت وی آغاز می گردد.

ساختمان اخلاقی کودک

پرورش اخلاقی کودک در اثر تقلید و پیروی از رفتار دیگران متدرجا و بطور نامحسوس ، تکمیل میگردد اعمال و حرکاتی که روزانه از کودک صادر می شود، به تنهایی هر یک کوچک و ناقابل است و اهمیت و تاثیر عمده ای ندارد بمنزله ذرات برف، دانه دانه فرود می آید و بتدریج هر ذره با ذره کوچک دیگر آمیخته شده ، بر اثر تراکم مجموع آنها بهمن های بزرگ و خطرناک را تشکیل میدهند.بسیاری از کسانی که به سیگار کشیدن اعتیاد یافته و بعدها از ترک آن عاجز و ناتوان مانده اند ، در ابتدا بعنوان شوخی و تفریح، سیگاری را به لبان خود نزدیک ساخته بودند، ولی تکرار همین رفتارهای جزئی و حساب نشده آنان را معتاد گردانید. تکرار روزمره است که عاقبت تولید عادت می کند و رفتار خوب و بد انسان را بوجود آورده ، ساختمان اخلاقی او را تشکیل می دهد.

نظر اسلام در پرورش اخلاقی

اسلام پدران و مادران را در امر پرورش اخلاقی فرزندان خویش، مسئول می داند و یکی از وظایف اساسی و حساس آنها را ، تربیت فرزند دانسته است.پدران و مادرانی که در اثر سهل انگاری و یا سایر عوامل از تربیت فرزندان خود سرباز می زنند از نظر دین و اجتماع خطاکار می باشند، چه فرزند نالایق و فاسد علاوه بر اینکه برای پدر و مادر خود زیان آور است برای اجتماع نیز فردی مزاحم و سربار خواهد بود.رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) درباره پرورش اخلاقی کودکان فرمود:(اَدبوا اولادکم فانکم مسئولون) . یعنی: فرزندان خود را تربیت نمائید چه در برابر آنان ، مسئولیت بس بزرگی دارید.علی علیه السلام فرمود:"اکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم." یعنی: کودکان خود را بزرگ و گرامی داشته خوب تربیت نمایید.
دین اسلام در تمام شئون زندگی فردی ، اجتماعی، حقوقی و قضائی خصوصیات اخلاقی را محترم شمرده، و به آنها توصیه نموده است. روابط پدر و فرزند و شاگرد و معلم را به بهترین وجهی بیان داشته است.رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمود:" بعثت لاتمم مکارم الاخلاق". یعنی : من برای تکمیل اصول اخلاق و فضیلت ، برانگیخته شدم. بنابراین آئین مقدس اسلام با تحکیم زیربنای اخلاقی مسلمانان، کاخ سعادت و برتری آنان را در دنیا و آخرت استوار می سازد و این است هدف عالی پیشوای عالیقدر اسلام.( مقاله انترنتی )

 

تربیت معنوی و مذهبی فرزندان

 

    در طول تاريخ تشيع، يكي از نقش‌هاي بي‌بديل زنان، دفاع از ولايت و تلاش براي حفظ اين ارزش الهي بوده است، به ويژه در عصر غيبت كه تقريباً امكان ايفاي نقش مردان براي دفاع از ولايت، به سبب اختناق شديد، كم‌رنگ بوده است، زنان، فعالانه براي حفظ فرهنگ مهدويت در جامعه نقش آفريني كرده‌اند. بين تمام نقش‌هاي مختلف زنان در حفظ اين ارزش، تربيت نسل ولايي و زنده نگه داشتن محبت اهل بيت عليهم السلام ـ به ويژه ياد و انديشه مهدوي ـ نقشي بسيار مؤثر و غيرقابل انكار بوده است

زنان، در راستاي همان رسالتي ايفاي وظيفه مي‌كنند كه خالق انسان‌ها براي آنان قرار داده است  وحضرت امام خميني رحمه الله عليه آن را به خوبي تبيين كرد و فرمود: «شغل اصلي زن شغل مادري و همسري است و مهم‌ترين كار زن مادري است

و در جاي ديگري فرمودند: «انبياء آمدند انسان بسازند، شغل مادرها همين است». هم‌چنين بزرگ بانوي اسلام، حضرت فاطمه زهرا عليها السلام فرمود: «آن گاه كه زن، در منزل به امور خانه و تربيت فرزند مي‌پردازد، به خدا نزديك‌تر است»

به هر حال، حركت در صراط مستقيم و تقرب زن به سوي پروردگار، جز از طريق ايفاي نقش بسيار كليدي و مؤثر مادري و تربيت فرزندان نيست

همان طور كه ذكر شد، زنان شيعه، با بهره‌گيري از آموزه‌هاي ديني در طول تاريخ تشيع، با پرداختن به اساسي‌ترين كار كه همان مادري است، بلندترين گام‌ها را براي حفظ ولايت برداشتند. آنان، با نقش آفريني خود، ارزش ولايت و دوستي ولي خدا را به فرزندان خود منتقل كردند؛ به ويژه در عصر غيبت كه امام معصوم حضور ظاهري نداشت، اين مادران بودند كه با فضا سازي مناسب در خانه و با پاي‌بندي به امام زمان خود و با ابراز علاقه‌اي كه به آن امام، نشان مي‌دادند، اين علقه و عاطفه را به فرزندان خود هم منتقل كردند و از اين طريق، در حفظ و احياي اين مهم كوشيدند

اما در عصر حاضر، تربيت انسان دين‌دار، پويا، كارآمد و عاشق ولايت، از اهميت و جايگاه والايي برخوردار است؛ چرا كه ما با جريان تهاجم فکری فرهنگی غرب مواجه هستيم كه نتیجه اش  می تواند بي‌هويت و بي‌ريشه سازی نسل جوان باشد ، به گونه ای که با استفاده از امكانات زنجيره‌اي متنوع و بسيار گسترده رسانه‌اي …  تخريب هويت ملي جوامع بشري بخصوص ملت وجامعه ما را در پی داشته باشد.

اين‌جاست كه نقش مادران در دفاع از هويت ملي و ديني و انتقال ارزش‌ها، بسيار پررنگ مي‌شود؛ چرا كه تمام ارزش‌هاي ديني، اخلاقي، ملي و… در درون خانواده شكل مي‌گيرد، نهادينه مي‌شود و به جامعه منتقل مي‌گردد؛ به ويژه ارزش‌هاي ولايت‌مداري كه از ارزش‌هايي است كه، دشمن نوك تيز حمله خود را متوجه آن كرده است، توسط خانواده از نسلي به نسل ديگر منتقل مي‌شود

مادران منتظر، بايد بدانند يكي از مسئوليت‌هايي كه از سوي شارع مقدس بر عهده آنها گذاشته شده است، تلاش براي تربيت يك نسل ولايي است؛ همانطور كه در روايات متعدد، آمده است كه ولايت اهل بيت عليهم السلام از فرايض الهي است و ملاك قبول اعمال و عبادات به شمار آمده است. در زيارت جامعه كبيره آمده است: «به سبب ولايت شما طاعت واجب پذيرفته مي‌شود و دوستي واجب براي شما است».

پيامبر صل الله عليه و آله و سلم به سلمان فرمود: «دوستي اهل بيت من، بر هر مرد و زن با ايمان، واجب است.»

پيامبر صل الله عليه و آله و سلم راز و رمز رسيدن به سعادت را تمسك به اهل بيت بيان فرمود: «هر كس پس از من، به خاندانم تمسك جويد، از رستگاران خواهد بود.» از اين رو آن حضرت، به والدين سفارش كرد: «فرزندانتان را با محبت من و محبت اهل بيت من تربيت و تأديب كنيد». ( مقالات انترنتی )

پیامبر اکرم فرمود : اولاد خودرا به محبت علی (ع) تربیت کنید و اگرکسی از محبت علی (ع) سرپیچی نماید در طهارت ولادتش دقت شود .  [2]  (نرم افزار )

 

بستر بالندگی استعدادها

شناسای و رًد یابی نقطه های شروع کار تربیتی مربِّی موفَّق ، برای  رسیدن به هدف تعیین کننده  بسیارحَسَّاس  ومُهم است زیرا ؛ بدون یافتن تکیه گاه  اطمینانی متربِّی وکودک بر مربِّی خویش، همه تلاش ها ، امکانات و وقت مصرف شده نه تنها ، از بین می رود ونابود می گردد بلکه  اثرات نامطلوب مانند: دلسردی  متربِّی و آشفتگی فضای سالم تربیتی را هم درپی خواهد داشت. اضافه براین ها مدتی باید بگذرد تا اقدام مجدَّد با امکانات فزونتر وبهتر به کارگرفته شود  و احتیاط وکار آزمودگی مربِّی با شرایط نوین سازگار گردد  و زمانی بیشتری هم باید  قربانی شود،  تا برنامه ای  کاری را به صورت آزمون وخطا  پیش ببریم .برعکس ، در صورت که تربیت از سوی مادر ،خوشبختانه به دلیل ارتباط عاطفی پایدارش با فرزند، دیگر نیاز مند  به پیمودن  این مسیر پیچا پیچ وهزینه بر وخسته کننده ، نیست مادر، ازهمان آغاز نقطه اطمینان، بهترین آمادگی را حتی به صورت منحصر به فرد، برای این منظور ، دارا می باشد وشروع کار ساده ، سریع ، خوشایند و از همه مهمتر، بامیزان بالا ی احتمال توفیق همراه است .واین امتیاز  را تنها مادر دارد. وبس. 

       در فازبعدی پس از  مراحل شروع وجلب اطمینان متربِّی ، نقش  برجسته تر را در تربیت موفَّق ، اطاعت از متربِّی به خود اختصاص می دهد که باید به خوبی تامین ومورد استفاده قرار گیرد. از آنجا که این مرحله( اطاعت متربی) پیش نیاز دیگری باید داشته باشد وآن پذیرش درونی مربِّی از سوی متربِّی است  و این پذیرش درفضای ناآشنا ، مقداری زمانبر وهزینه خواه است تاروند آشنایی طی شود وفرایند اطاعت شکل گیرد؛ .به این معنی که متربِّی چهره صداقت و دلسوزی مربی  ونیزت بلندای عظمت  اهداف او ، طی یک باز خورد ذهنی سریع پردازش نموده ضمن اعتراف وتسلیم به آن تصمیم نهایی را در مورد او درعمل  اعلام بدارد. تا زمان که  این موافقت درونی ، مراحل نهایی خود را نزد متربی نگذرانده باشد ، اعتماد پانگرفته واختلال روابط دوستانه  محتمل است  وموافقت نهایی در جریان پیشرفت کار به صورت گام به گام  ممکن است درقالب قراین و نشانه ها اعلام وابراز شود با مشاهده آن علایم است که می توان دریافت  که تداوم امور به جلو سوق داده شود یا توقف ویا حتی  باز گشت صورت گیرد . دراین مرحله اتفاقا ، ابتکار عمل در اختیار متربِّی است نه مربِّی . خوشبختانه همین جا نیز ،مساله در مورد مادر باز کاملا متفاوت است . نقطه محوری یعنی اطاعت شکل گرفته از مادر از قبل ، وجود دارد که دراین جا کا ملا قابل استفاده است واین فضا دیگر شفَّاف وبه دور از بکارگیری آزمون وخطا های متعدد ، آماده است رو به جلو حرکت  کند واطاعت ودلسوزی قرص و قوی وتَزَلزُل ناپذیر در تسریع بقیه امور نقش سازنده ای  را به عهده می گیرد .وقهرمان این میدان  نیز مربِّی (مادر) است  کار ستان که این دسته از مربیان، می کند از عهده هیچ یا لااقل، هر فرد دیگری  بر نمی آید و این هم بهترین گزینه در این وادی است .

           امتیاز دیگر به علاوه ، موارد یاد شده نیز ، که در اختیار مادراست ، غیر مادر فاقد همه یا بخشی از آن امور وعوامل است ، اتصال وحضور است که مادر به طور طبیعی می تواند ناظر وشاهد تحرکات متربِّی به طور غالب درطول شبانه روز  باشد و او را در صورت نیاز از موانع اثر گذار دور نماید وبه عناصر سازنده با اهداف تربیتی هم آغوشش  بسازد  . این تاثیر حضور هرچند به صورت غیر رسمی وبرون از وقت باشد ، دست آوردهای همچون مشاهده احوال ، بکارگیری روش های تربیتی ، علاقه مندی یا نفرت ، پاسخ به سوالات و... متربِّی را که این حضور در حکم ارزیابی مستمر می باشد ،در حقیقت حضور مادر در محیط زندگی فرزند در حال تربیت مزایای یاد گیری مستقیم رسمی ، تطبیق سازی فرا زمانی ، درونی سازی عناصر تربیتی خود برانگیخته وارزیابی مستمر پیشرفته ،ارزیابی رشد ودر نهایت تسریع رونق بخشی خود شکوفایی  را یکجا درخود جمع کرده است .

 

 

 

آگاهی مادر از مسئولیت تربیت فرزند

       بهترین مربِّی  کسی است که  دلسوزترین وعاشق بالندگی فکری وخلاقیَّت افراد تحت تربیت خود باشد.  مادر وقت برجایگاه تربیتی فراتر از مادری، تکیه بزند این امتیازات اکتسابی دیگران را او به عنوان  جزء طبیعت وسرشت خود دارد و به صورت نا خود آگاه هم آن را اعمال می کند . بنا براین می توان گفت که بهترین مربِّیان  مادر است که بدون تذکُّر وگذراندن دوره، یشرفت متربِّی را پیشرفت خود می داند واز آرمان ها ی دیرینه اش شکوفایی فرزندان می باشد ! این قسمت در مورد مادران مربی جای هیچ  دغدغه ای  نیست  جِدِّیت واخلاص ودلسوزی  را ،به حدّ کفایت دارد.  آنچه باید مورد بررسی قرارگیرد میزان آگاهی از مسئولیت مربِّی بودن  و نیز دارا بودن توانمندی های این مقام ارزشمند است ، آگاهی از  مسئولیتهای  مربِّی گری نیز، اگر در جود مادر جمع باشد ،که دیگر کار به کمال مطلوبیت خود نزدیکتر می شود وهر چه تاکید باید نمود، در حفظ وتجمیع توانمندی های مربیّیگری در کنار مادری است که قدری باید توضیح داده شود

 

 

استعدادیابی در فرزند

      یکی از پیش نیازهای مفید و موثِّر در پیشبرد پروژه انسانساز تربیت استعداد یابی در متربِّی است یکی از آثار ارزنده این تلاش مقدماتی وپیشاهنگ به دست آوردن اطلاع از مساعدبودن یک قلُّه از قلل نهفته درمه آسمان استعداد های متربی است ودرحقیقت این مرحله فاز اکتشافی معدن مورد نیاز در کوهستان وجود متربِّی وفرزند است هیج پروژه ای استخراج  معادن، بدون اکتشاف، شروع به استخراج  ننموده است  این استعدادیابی است که فعالیَّت برنامه های حفّاری ،انتقال ،تصفیه وتلاش های جانبی را کلید می زند  تا به اصل خواسته برسد . حفاری وکنکاش ونمونه گیری وآزمایش وجستجو دراین مرحله است که نتایج تشخیص را رقم می زند وراهنمای می کند که استعداد این فرد در بعد هنر مستعد تر می باشد ویا در رشته ریاضی ، فزیک وعلوم انسانی ، یا فلسفه و... وقت این فاز (تمام شد ه) اعلام گردید ؛ مجوز شروع برنامه های اصلی(حفاری) صادر می گردد ومادر، خود را آماده کار وزار تربیتی با تاکید بریک شاخه مشخص از علوم وفنون در دامنه کوه وجودی فرزند دکل های حفاری خودرا برافراشته می سازد  وآهسته ومطمئین شروع به کارمی کند خیلی از ناراحتی ها وناموفقیتی ها در این مرحله ریشه دارد واستعداد متربی کشف نشده وازاو انتظار چیزی را که اصلاسلیقه واستعداد پیشرفت مناسبی را  نداشته ، می کشد که این از همان آغاز به مثابه قصد واستتخراج طلا از معدن یاقوت است خداوند هرکسی را برای چیزی خاص آفریده واگر در آن زمینه به کار نیافتد پیشرفت لازم و مورد انتظار را نشان نخواهد داد .

     یکی از مهارت های مربِّی گری مادران این است که در طول ایَّام تحصیلی فرزندان در جستجوی برجستگی ذوق وقریحه فرزند در عرصه های گوناگون است گاهی اورا مورد آزمایش قرار میدهد ونمونه کارهای هنری ، علمی پژوهشی ، اکتشافی ، مهارتی اخلاقی متربی را می طلبد وآنهارا کنارهم قرارداده واز طریق مقایسه هرکدام بابقیه امتیاز بندی وبرتری سنجی می کند  گاهی هم پنهان از خودش سرگرمی او را جهت یابی می نماید تاکشش فکری وذوق اورا شکار نماید وکوشش او را نیز در همان راه سوق دهد . معروف است که مربی ماهری، شاگرد بازیگوش ودرس نخوانی را نصیحت می کرد وتشویق به درس خواندن می نمود ، در حین نصیحت متوجه شد که دانش آموز ساکت وسرگرم خط کشی های خود بر زمین جلو پایش می باشد با دقت بیشتر متوجه گردید که نقاشی می کند و مهارت خوبی هم دارد . این مربِّی ورزیده ،برخلاف خیلی از مربیان ، دعوا راه نیانداخت که چرا حرف من را گوش نمی دهی! توجُّه دانش آموز به نقّاشی را بی احترامی به خود تلقِّی نکرد ، زیرا ؛ به دنبال مطرح ساختن خود نبود ،بلکه ذوق نقَّاشی واستعداد هنری متربّی را برجسته تریافت و اورا درآن مسیر راهنمایی نمود ، در نتیجه پس از تلاشهای وتمرین ها آن شاگرد درس نخوان قدیم ،استاد گرانقدرو نقَّاش زبردست ، از آب درآمد .! 9

   را ه های تشخیص استعداد ها متفاوت ومتعدد است واز هرکدام که به هدف ونتیجه رسید فرقی نمی کند.

مهارت های تربیتی مادر

 مادر مربی همانند مربی های دیگر باید مهارت ها یعنی شیوه های عملی انتقال ایده ها، مفاهیم ، نکات علمی ، منش های اخلاقی و مرامهای تربیتی را درقالب سنجیده ی که بار محتوایی مناسب را همراه دارد، برای فرزند متربی با مجموعه از خوی وطرز اندیشه و میزان درک و شخصیت خاص ا رائه دهد و درپی آن از موفقیت اجرای برنامه نیز اطمینان به دست آورد . 

 

 

 

برنامه ریزی

هدف از برنامه ریزی این است که متربی ارزشهای دینی را در نهاد خود برای همیشه ذخیره ساخته و در مورد نیاز ازآن بهره برداری نماید .

نهادینه کردن ارزشها در وجود متربِّی

یکی از مسئولیت های مهمّ مربِّی، آماده سازی متربِّی برای پذیرش ، بکارگیری ، درونی سازی ارزشهای مکتبی انتقال داده شده  است  برای رسیدن به این هدف، مربی باید شناخت دقیق ،  قدرت تبیین داشته باشد و تثبیت معارف ایمانی و باورهای اسلامی  ازطریق توجیه واثبات کارکردهای هرکدام از ارزشهای یاد شده را  به خوبی تشریح کند ودر عمل نیز برای متربی ، روشن  گرداند . لازم است که سه بخش اخیر یعنی تبیین روشن حقایق دینی ونظام باورهای درکنار کارکرد آنها را به ذهن واعتقاد متربّی انتقال داده ودر آنجا استقرار دهد یعنی هم تعلیم وهم تذکیه وپرورش در کنار هم انجام گیرد و برای استقرار آن تا مرحله کامل درونی سازی تمرین و بکار گیری های مداوم لازم است ومراقبه آزآثار آن تا مرحله تثبیت واستقرار موفّقانه ازجانب مربی  به پایان رسانده شود .  .

      در برنامه ریزی ، به طور کلی انطباق محتوا ی برنامه با اهداف تربیتی ، با رعایت  کمی و کیفی آن همیشه از مولفه های مهم واساسی تحقق اهداف فعالیتهای تربیتی به حساب می آید

شیوه های اجرایی دراین جا به همین کلیات واشاره اکتفا می شود تا پارا فراتر ا ز وسع مجال نگذاشته باشیم . 

شیوه های حدیثی تربیت

        شیوه موفق، به کار گیری اصول علمی تربیت  یعنی رساندن و باور اندن مبتنی بر اصول علمی است که درایجا به طور اختصار به برخی از آن اصول اشاره می کنیم :

 

 

1 .  اصل کرامت نفس

    مراد از کرامت نفس ، عزَّت نفس است  . در این شیوه که جنبه پرورشی آن غلبه دارد عزَّت نفس به عنوان یک تکیه گاه محکم در اندیشه فرزند جایگزین می شود  هنگام که باور متربِّی این باشد مثلا که من فلانی فرزند شهید ، جانباز ، روحانی ، درجه دار و... که بایستی حافظ حرمت خون شهیدان وجان نثاران کشور خود باشیم والتزام عملی به حفظ دیانت ، پاکی ، صبوری خویش بیابد چنین برداشت وباور ی هرگز اجازه نمی دهد، متربِّی دست به بی حرمتی به مقدَّسات دزدی  ، غوغا طلبی وبی مبالاتی اخلاقی بزند  برخلاف باورهای راسخ خود حرکت کند. امام علی  (ع) درین خصوص می فرماید : « کسی که کرامت نفس دارد آن را با آلودگی به گناه از دست نمی دهد.» [3]10 اگر مربِّی های زحمتکش وصبور بتوانند جوانان ملت را به این مرحله از عزّت نفس برسانند ، اهداف بلند تربیت به دسترس قرار می گیرد وتلاشهای به نتیجه مطلوب خود بسیار نزدیک می شود .

 ونیز حضرت علی (ع) دستور مید هد که « اولاد خود را اکرام کنید و آدابشان را نیکو نمایید تا خداوند شمارا مغفرت نماید .» کرامت نفس فرزندان بامحبت واحترام والدین بخصوص مادر میسر است فرزندی که این نعمت الاهی را داشته باشد خود را با خلاف کاری ها ی بی ارزش پست و زبون نمی سازد [4] . ( نورالانوار2 )

 

 

2 .  اصل الگو بودن عمل مربی

این شیوه واصل، تاثیر بسزایی در نهادینه سازی ارزشها در وجود واندیشه متربّی دارد از پیشوایان معصوم ما سفارش زیادی و اکیدی دراین خصوص رسیده است که رفتار خود مربی و والدین در متربی وفرزندان اثر گذارا ست قبل ازاین که نصایحش در مرکز اندیشه های آنها جهت بخشی عملی نماید . قرآن عظیم الشان  سخن بدون پشتوانه عملی را ، زیر سوال برده و خطاب به مومنان فرموده است: « چرا سخن از  چیزی می گویید که آن را انجام نمی دهید ؟![5]  اینکه  خداوند رفتار انسان را پشتوانه گفتار ومیزان اعتبار آن قرار داده است علت و چرایی آن را حضرت امیر (ع) روشن می سازد آنجا که می فرماید : مربی که راهنمایش مطابق بارفتارش نیست این فعالیت تربیتی او هیچ نتیجه ای را دربر ندارد زیرا مربی بدون عمل صحیح ، همانند کمان گیران  است که کمانش زه و جای تیر، نداشته باشد !  همانگونه که کمان بدون زه نمی تواند تیر پرتاب کند ،  مربِّی نیز نمی تواند تربیت موثر انجام دهد  [6]. چون متربی وقت به عمل ناشایست  او نگاه می کند، او را در موقعیت نمی یابد که از او چیزی یاد بگیرد و دنبال او راه رود بلکه اصلا  شان و شرایط مربی گری را  درجنین شخصی نمی یابد چنانکه کمان بدون زه موقعیت وشان تیز اندازی ندارد . ویا مثلا  سربازی در سنگر دفاع باشد و اسلحه اش اصلا خشاب نداشته باشد ، مسلما فعالیت  دفاعی از او ساخته نیست . پس رفتار مربی ومادر  برای فرزند ،در واقع  ارائه الگوی تربیتی است ازقدیم به والدین  گفته اند  فرزندان تا ن ،همان گونه که هستید بار می آیند نه آنگونه که می خواهید .

 

الگوهای تربیتی

رفتار پدر و مادر در محیط خانه ، هر چه باشد سرمشقی برای کودکان خواهد بود، زیرا آنان فاقد آنگونه رشد عقلی هستند که بتوانند خوبی و بدی را تمیز دهند.
از این گذشته فرزندان به پدر و مادر خود علاقه دارند و بر اساس همین علاقه و پیوند، پدر و مادر را نمونه و سرمشق خود قرار داده می کوشند رفتارشان را با افعال آنها انطباق دهند.
روی این اصل معلوم می شود، که پرورش اخلاقی کودکان در محیط خانه ، بطور عملی صورت می گیرد. پدر و مادری که به تربیت فرزند خود علاقمندند در درجه اول باید بکوشند خود دارای فضایل اخلاقی باشند تا فرزندشان نیز ، روحیات پسندیده آنان را تقلید کرده، جزئ اخلاق و خوی خود قرار دهند. با پند و اندرز نمی توان درستی و راستی و سایر صفات اخلاقی را که در محیط خانه کمتر مراعات می شود در آنها بوجود آورد.

      

 

 

3 .   اصل تدریجی بودن پرورش استعداد ها

               این اصل از اصول جا افتاده وتجربه شده درمیان شیوه های مهم تربیتی محسوب می شود و مفهوم آن با رویکرد شیوه های تریت این است که درا ین مسیر ارزشمند، شتاب زدگی را باید کنار گذاشت وآرام آرام در انتظار باز دهی آثار ونتایج تلاشهای تربیتی نشست و یکباره با ارائه چندین روش ومحتوا به خیال زود تر به کمال رساندن متربِّی خویشتن وفرزند را خسته و سردرگم ننمود .زیرا ؛ این وادی میدان ارائه معجزه نیست . بلکه طبیعت این مسیر پایه های تدریجی می طلبد.چنانکه امام صادق (ع) فرمود : «  کسی که در دو روز از عمرش پیشرفتی ر ا مشاهده نکند ضرر کرده است اما اگر  آخر دو روزش احساس می کند چیزی کسب کرده است مورد غبطه و مقابله دیگران قرار می گیرد .اما اگر دو روز گذشت و شخص احساس کرد عقب گرد کرده و بد تر شده باشد چنین شخصی ملعون است ومورد نفرت خداوند! به راستی اگر پیام حدیث را مورد دقت قراردهیم ،چگونه از وضعیت موجود فرهنگی ،علمی ، اخلاقی واجتماعی خود وجامعه منتسب به خود راضی باشیم ؟!اگر این وضعیت را در کل جهان اسلام ملاحظه نماییم چه جوابی قانع کننده می توانیم ارائه نمایم امام و مکتب مترقی اسلام این همه تاکید بر تکامل دایمی دارد  اگر فقط همین یک حدیث را نصب العین قرارد اده بودیم در جهان اسلام ، ممکن بود وضعیت فرهنگی مان به این اوضاع گرفتار می شد ؟!  در آخر امام  یک اصل کلِّی ارائه می کند که اگر دو روز زندگی شخص  در نقصان باشد وهیچ پیشرفتی نداشته باشد ،مرگ بهتر از آن زندگی است .[7]11  . بنابراین مادران دلسوز که می خواهند به اهداف تربیتی ارزشمند خود برسند لازم است ازاصول ، اهداف شیوه ها و متقضیات آن سر رشته داشته باشند تا به موفَّقیت های رضایت بخش  برسند .

  حدیث دیگر معروف که بیانگر تدریجی بودن  بالندگی اخلاقی وتربیتی می باشد تربیت فرزندان در سه دوره هفت ساله تقسیم بندی شده  است هفت سال اول دوره بازی است و در هفت سال دوم فرزندان برای ادب آموزی مستعد است و دوره اخیر یعنی از 14 تا 21 سالگی جوان شما باید خوی وخصلت لازم را  پیدا کند والِّا رهایش کنی بهتر است.[8] 12در برخی احادیث تعبیر شده که خیری دراو نیست. 13

 اصل تدیجی در امور تربتی ودینی از جایگاه ویژه ی در آیین حیات بخش اسلام  برخورداراست در موارد متعدد ی مثل تحریم شراب ، آزادی برده ها ، تطهیر بیت الحرام از آلودگی شرک وبت پرستی و... از این اصل موثر استفاده وبهره گیری گردیده است .

 

نمونه های از تجلی خلاقیت

 

رشد فکری وقت که به مرحله از تکامل رسید الهامهای را دریافت می کند که هنوز کسی قبل از او به آن دسته از ایده ها  نرسیده باشد و با عملیاتی نمودن آن الهامات  شخص را در زمره نوابغ جهان  قرار می دهد . 

 

اقسام نبوغ

تعدد وتنوع نبوغ از شماره بیرون است همانگونه که استعدادانسانی لایه های بی شماری دارد ودر هر زاویه وشعاع وجودی خود می تواند نبوغی از خود بروز دهد . ویا در علوم انسانی و غیر انسانی ، نبوغ فردی به ظهور رسد . آنچه در این جا مورد اشاره است برای اثبات این خصوص( نقش شکوفاگر مادر نسبت به  استعداد فرزند) است : نبرغ علمی و نبوغ عملی که هریک تقسیمات خود ش را دارد .

 

الف ) نبوغ علمی  

 

الف / یک : نبوغ ادبی ،بلاغی وکلامی 

سید رضی (ره) مؤلِّف کتاب نامدار وبی نظیر نهج البلاغه امیر المومنین است که ارزشمندی این کتاب که معروف به اُخت القران گردیده ، بر کسی پوشیده نیست . بخشی عظیمی از این ارجمندی واعتبار، مرهون و درگروی آیینه تمام نمای ظرافت ها ولطایف نگاریهای است که می تواند برتریها و امتیازات نهفته در کلمات حکیمانه وخطبه ها ونامه ها معجز نمای شجره طیِّبه وتنومند  ، بلاغت وفصاحت یعنی حضرت علی را باز تاب دهد آیینه شفَّاف وصادق که برخاسته وبه دست آمده از نبوغ ادبی علمی مسلَّم سید جلیل القدر جناب رضی (ره ) است که او نیز به نوبه خود در دست یابی به چنین کمال علمی ونیز بر بهره مندی ازآن ، در جمع آوری حکمت ها و ذخیره های گرانسنگ حدیثی متعلق به حضرت امیر (ع) اسوه عدالت پیشگی وپرنور ترین چراغ هدایت عصر حاضر بعد از پیامبر (ص) قدر دان مادر علویه خود می باشد از آنجا که افتخارپیروی ودلباختگی به حضرت علی درکنار فرزندی فکری وفیزیکی آن حضرت را دارد ، قابلیت چنین عنایاتی را یافته باشد . مادر علویه او از ششمین نسل حضرت امیر (ع) محسوب می شود او مادر دانش دوست متدینه ومتعهد به آرمان های مکتبی است کتاب ارزشمند « احکام النساء »  نوشته شیخ مفید که به جامعه زنان متدیِّنه، هدیه گردیده، جواب درخواست وطرح مادر سید رضی (ره) به شیخ  بز رگوار مفید بوده است .

        نهج البلاغه ،  گذشته از سایر جنبه های محتوایی، حقیقتا سرآمد کارهای ادبی  قرون گذشته حتی امروز  است . وواقعا چنانکه معروف است «نهج البلاغه فوق کلام خلق ودر پرتوکلام خالق است »14 این تنها بخشی از فضایل وکمالات مؤلِّف آن است . سید بزرگوار در عزت نفس ، اخلاق شهامت ، علوّ همّت ، دانش قرآنی ومدیریت اجتماعی در اوج قرار دارد و سر آمد روزگار خویش محسوب می شود.

 

    در وجود این خورشید غروب ناپذیر ادبیات عرب وفنون بلاغت ودانش بیان و بدیع ر ا از باز خوانی بخش کوتاه از سرگذشت تربیتی او می توان شناسایی کرد و الگوی کار پرورشی قرار داد : در احوالات سید مرتضی  (ره) آمده است که شیخ مفید شبی خواب دید که حضرت زهرا (س) دست دوفرزندش امام  حسن وامام حسین را گرفته آوردند نزد شیخ واز او خواستند که به هردو فرزندش علم فقه بیاموزد . شیخ شگفت زده از خواب بیدار می شود هرچه فکر می کند ، تعبیر مناسبی برایش پیدا نمی کند . شیخ می گوید:« فردای آن روز، در مسجد بودم که دیدم مادر سید رضی (ره) وارد مسجد شد  ،دست دو فرزند کوچکش( سید رضی ومرتضی ) را گرفته باهم وارد شدند ونزد من  آمدند  و از من خواست که به این دو فرزندش علم فقه بیاموزم . وخود نیز در تربیت آنها سعی لازم را مبذول بدارد .  از مشاهده این ماجرا ، به یاد رُؤیای  شب گذشته ام افتادم  و آنها را نیز از ما جرا مطلع  ساختم   و این خواب را به فال نیک گرفته و با هم تصمیم جدِّی بر تداوم کار تربیتی تعلیمی گرفتیم و با جدِّیت تمام کار را شروع کردیم .15   بدین سان تعلیم وتربیت آن نوابغ روزگار علم وادب به جریان می افتد وبا همَّت بلند استاد ومادر در مدرسه وخانه وپشتکار مخلصانه ومجِدّانه آن تشته زلال معرفت فقه واخلاق وتهذیب با توانمندیهای مناسب و رو به رشد ، این پروسه مقدَّس قدم به قدم مسیر تکاملی خویش را می پیماید وبه اهداف عالی خود نزدیک  ونزدیک تر می گردد. ودر اثر مراقبت ها ی مادر دلسوز ومربِّی واقعی ، روز به روز صفای باطن آن دوستاره آسمان علم ودانش فزونی یافته واز نکات دقیق علمی استاد فرزانه مثل شیخ مفید مسیر های جدید علمی ادبی واخلاقی را به روی خود گشوده می یابند واز سفارشات مادر نخبه خویش نیز عنایات چنین  ارزنده ای  بالندگی علمی تهذیبی و روشن اندیشی خود را  در یافت می نمایند .وخداوند نیز سرچشمه های حکمت ومعرفت ر ابر قلب شایسته آنها جاری می نماید و به مدت کوتاهی این تلاش های خدا پسندانه تربیتی به نیکوترین صورت به ثمر می نشیند وآوازه آن دو عالم وارسته نوظهور از سلاله پاک اهل بیت (ع)،  به اقصی نقاط سرزمین های اسلامی می رسد وآنها را در ردیف بزرگان ومفاخر جهان تشیع جای  می دهد.  سید رضی(ره) که بعد ها کتاب بی نظیر نهج البلاغه ر ا تدوین نموده وبه دسترس عالمان قرار داد ؛ باهنر قابل تحسین وذخایر بی پایان ادبی ، خود اوج مقام علمی خویش را نشان داده است و در حقیقت تاثیر فوق العاده تربیت مادر در پرورش نبوغ علمی ،ادبی وکمالات معنوی ومدیرتی خویش را به عقل ها نمایاند .

 

 

الف ) دو / نبوغ فقهی

استاد الفقها و الاصولیین جناب شیخ مرتضی انصاری از نوابغ نامدار علوم حوزوی، ماجرای شگفت انگیزی درپیشرفت علمی خود ومخالفت وبعد موافقت مادر گرانقدر خود را  بازگومی کند . شیخ انصاری پس از مدَّتی ازنزد استاد بزرگوار شریف العلما از کربلا به شوشتر زادگاهش باز می گردد موقع که آهنگ باز گشت به عتبات عالیات می نماید مادرش مخالفت می کند آن عالم نجف دیده در میان دو مشکل بازماندن از مقامات بلند فقهی وعلمی وهمراه نداشتن رضایت مندی مادر ، گیر مانده بود . هردو طرف (شیخ و مادرش) به توافق رسیدندکه به مفاد  استخاره، هردو جانب رضایت دهند . بعد از استخاره به قرآن آیه شریفه آمد که  خطاب به مادر حضرت موسی است هنگام که ترس از آینده موسی داشت خطاب به مادر بزرگوار شیخ نیزهست که  نترس نگران مباش او را بعد از انجام وظیفه، سالم، در کنارت باز خواهیم گرداند. [9]

هنگام که شیخ انصاری به مر جعیت جهان تشیُّع رسید ، ورهبری مذهبی آن را عهده دار شد ؛ خبر خوش این موفَّقیت بزرگ را به مادر آن مرجع عالیقدر تقلید آن زمان دادند . مشاهده شدآنگونه که انتظار می رفت ، مادر حالت هیجانی وبالندگی خاصی پیدا نکرد سوال کردند آیا شما از این پیشرفت عظیم علمی ومقام بلند مرجعیت پسر تان به خود نبالیدید ومتعًجّب نگشتید ؟ جواب داد خیر این مقدار رُشد و ترقّی پسرم در حد انتظارم نیست ؛ زیرا هیچگاه بدون وضو به او شیر نداده بودم . ! 17 هِمّت بلند این مادر وتقیُّد تربیتی او نوید بخش کارآیی بیشتر از این اندازه ها بوده است هرچند که مقام مرجعیت در حقیقت توانمندی اداره کل دنیارا دارد وخیلی فراتر از برخی دولت ها با ملیون ها نفر کارمندش ، می تواند خدمت رسانی شایسته وطیِّب در سایه فرامین الهی به انسانها وکشورها انجام دهد . بنا براین نقش این دسته از مادران که خودرا برای تربیت فرزندانشان تاآنجامصمَّم می سازند که به بالاترین مقام علمی ورهبری مذهبی رساندن هم اکتفا نمی نمایند را می توان به عنوان تکیه گاه ومرکز کسب انرژی وروحیه دراین مسیر قرار داد وهمان همت را بکار گرفت .

 

 

 

 

 

ب  )  نبوغ عملی

ب ) 1  نبوغ اخلاقی : سخاوتمندی

نوابغ عرصه جود وبخششگری فراوان است به تناسب مجال دراینجا به یکی ازآنها ستارگان عمل پسندیده سخاوت مندی اشاره می شود :

   یکی از بزرگان به نام صاحب ابن عبُّاد در سخاوت و وجود شُهره ای آفاق بود نبوغ سخاوتمندی او از آنجا جرقه زدکه در زمان قدیم دروس عمومی را در مراحل ابتدایی در مساجد می خواندند به اصطلاح پیش مُّلای مکتب تلمُّذ می کردند  ماد ر این فرزند گویا استعداد سرشار پسرش را در وادی اخلاق وسخاوتمندی یا فته و اورا درهمین فضا به شکوفایی می خواهد برساند . ضمن تعظیم از مقام سخاوتمندی عملا نیز روزانه به هر ترتیب یک درهم ویک دینار به دستش می دهد وسفارش می کند که این را به اولین فقیری که برخوردی بده.18 ، این روند همچنان در جریان است، تا جوانی صاحب ابن عبُّاد فرامی رسد ومادر هم به رحمت حق می پیوندد  والبته وقت که دستان دهنده ابن عباد رشد بسیار نموده و آوازه بخشش او نیز چهره محبوبش ر اخوشایند عام وخاص در اکناف منطقه زندگی ایشان کرده است . ابن عُبّاد به مقام وزارت می رسد هنوز آثار گرانقدر  مادر مهربانش در اندیشه وروان صاحب ریشه استوار تر گرفته است شبانه یک درهم ویک دینار را طبق سفارش خودش به عنوان پاسدار از میراث گرانقدر تربیتی مادر مرحومه اش ، زیر بسترش می گذارند تا صبح به اولین مستمند داده شود . او به اصحاب فرهنگ ، قلم ، شعر ،دانش ، روزه وعبادت به صورت روزانه ، هفتگی ، ماهانه ، وسالانه بخصوص ما ه مبارک رمضان و... عنایات خاصی داشته است واز این طریق جزء نابغان عرصه سخاوت وجود، اسمش در تاریخ جاویدانه گردیده است والبته نام بلند مادر ش نیز در پشت صحنه این قضیه برای همیشه می درخشد .

 

ب / 2 :  نبوغ اختراغی

تاریخ نقش مادر  در کشف وشکوفای استعداد ها ی نوابغ بشری ر ا فراوان در حافظه خود نگهداری نموده و هرچند از گاهی برگ زرِّین دیگری را برآن ذخایر ارزشمند اضافه می کند درین میان فایل دانشمند معروف غربی به نام « ادیسون » را از بایگانی تاریخ برون می آوریم تا نگاه دوباره آن، مارا از این نقش برجسته آگاه سازد . جالب است که این فرزند درآغاز تحصیل خود ، هیچ استعدادی نشان نمی داد بلکه برعکس کودک کودن به نظر می رسید واز نظر شکل ظاهری هم چون سر ش خیلی بزرگ بود دوستانش بر این تصور بودند که او اختلال مشاعر دارد واین پندار را که ادیسون با سوال های غیر معمول خود تقویت می نمود این نشانه که او از استاد خود ونیز از دوستان  زیاد پرسش داشت حاوی نکات بودکه مغفول واقع می شد . به هر حال عقیده غالب کودنی او بود وبااین پندار اورا سرکفت می زدند و رنج فراوان ر ا براو تحمیل می نمودند . تا اینکه روزی این اوضاع حوصله کودک مذکور را سر بُرد واو را به گریه واداشت ادیسون اشک ریزان خودر ا پیش مادرش رساند  مادر دست فرزند را گرفت و با او به مدرسه اش رفت وبه معلِّم بگو مگو کرد ودرآخر بلند شد وگفت :« سخنان تو واقعیت ندا رد پسرم عقلش از تو هم بیشتر است واینک اورا در خانه می برم و تربیتش را خود عهده دارمی شوم ونشانت می دهم که چه استعداد ی در او نهفته است .»  19 مادر ادیسون با همت والای خود پیگیر  درست و تربیت فرزندش گردید و استعداد اورا شناسایی نمود و مداوم جریان تعلیم وتربیت فرزند را دنبال کرد . یکی از دوستان خانواده ادیسون درین خصوص می گوید : « من هروقت از جلو خانه آن ها رد می شدم ادیسون ومادرش را در اتاق کوچک که مدرس شده بود ، در حال اشتغال به تعلیم وتربیت می دیدم ! » حرکات واطوار ادیسون نمونه برداری شده ازاحوال مادرش بود ، این مادر مربی برجسته در عین اینکه گاهی به ا قتضای مسئولیت سخت گیر ی هم می نمود ، جذابیت فوق العاده داشت وازآن در پیشبرد اهداف تربیتی بهره می برد ویگانه شاگرد خودرا که چنان شیفته ومجذوب ساخته بود که هروقت سخن می گفت ، سکوت وعلاقه مندی تمام سراپا شاگرد را فرامی گرفت  وهیچ نکته ای  را هدر نمی داد . آگاهی مادر نیز از قلمرو مسایل تربیتی فوق العاده بود به گونه که تحسین هر مطلع وآگاه به این امور را برمی انگیخت . چنانکه از میزان توفیق فرزندش به خوبی این زوایای تاریک روشن می گردد . بالاخر ه نقش تربیتی مادر  در شکوفای استعداد فرزند را ازپنجره پیشرفت وتکامل به دست آمده ،می توان به خوبی مشاهده نمود . ادیسون قبل از اتمام نُه سالگی آثار سنگین وپرحجم نویسندگان مشهور جهان ر امطالعه کرده بود .! رشته های تخصصی ا و جغرافی ، حساب واخلاق بود همه این پیشرفت های علمی دست آورد تلاش های مادر باکیاست اوبود زیر ا تمام دوران تحصیلات مدرسه او فقط سه ماه بود .

ادیسون که بعد ها به اوج عظمت علمی رسیده بود می گفت : « وقت مرا کودن قلمداد می کردند ؛  اگر مادرم از من دفاع نمی کرد واگر تربیتم را به عهده نمی گرفت واگر مرا تشویق نمی نمود ، هرگز تصمیم جدی نمی گرفتم تاحرف مادرم را در برابر آن معلم ، جامه عمل بپوشانم وهرگز آثار گران بهای تربیتی را به دست نمی آوردم و از آن حفظ ومراقبت نمی کردم وهرگز به روحیه تلاش گری وسعی مداری نمی رسیدم و بالاخره به اختراعات دست پیدا نمی کردم . در احوال این دانشمند می نویسند: « او چنان قانع ، سخت کوش وپیگیر تحقیقات علمی بود که حتی سه شبانه روز هم درآزمایشگاه خود می ماند وبه تکه نانی خشک قناعت می کرد  و هرگز به کار نیمه تمام رضایت نمی داد به کمتر از نتیجه رسیدن پروژه های تحقیقاتی اش قناعت نمی کرد .»

 ادیسون بارها اعتراف نمود که هرچه دارد ، از زحمات و مهارت های تربیتی مادرش است .

 

 

 

 

 جمع بندی :

 اگر قرار باشد که در مورد نقش مادر در شکوفایی استعداد  فرزندان متمرکز شویم به دقت می بینیم که مراحلی برای این کار وجود دارد که باید آن را مورد توجه جدی قرارداده و به دنبال استعداد یابی ، نهادینه کردن ارزشهای دینی در وجود متربیان ، پیداکردن شیوه های علمی تربیت فرزندان خود بوده واصول علمی تربیت را همراه با تجربیا ت ارزشمند تاریخ شکوفایی استعدادهای فرزندان نابغه را در پرتوی زمینه سازی ، تلاش ، تربیت وحمایت بی دریغ مادران جوامع مختلف بشری را مورد استفاده قرارداده و از آخرین دست آوردهای ارزشمند موجود دراین زمینه ها به موقع بهره برداری نماییم .

 

نتیجه

 نقش مادر در این شکوفایی وظهور نیروهای درونی فرزندان ملت و آینده سازان کشورهای اسلامی بسیار ارزنده و ارزشمند بوده و ازتجربیات تاریخ این است که نقش مادر در خلاقیت و نابغه پروری درمیان فرزندان اصلا نظیر و بدیلی ندارد اگر شرایط و زمینه های آن مساعد باشد اما بزرگترین مانع این مهم ، بی توجهی جامعه وبزرگان ما دراین خصوص است . تازمانی که این مانع برطرف نشود هیچ اقدامی به ثمر نمی رسد . قدم اول توجه به ضرورت این مهم است که انشاءالله درحال شکل گیری است . 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

منابع

 

 

قرآن کریم 

نهج البلاغه

 

1 حسن ، عمید ، فرهنگ عمید (دوجلدی ) پنجم ، سپهر ، تهران ، 1363واژه شکوفا

2 .همان ج 1،ص 145

3 همان ج 2 واژه نقش

4  همان ج 2 کلمه نبوغ.

5 . آمدی ، عبدالواحد ، غررالحکم  ودُررالکلم ، اول ، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه  ،  قم 1366 ش  ص  449

6  جوادیان مسعود ،خیراندیش، علوی کیاو... تاریخ ایران وجهان (1) ششم ،  شرکت چا پ ونشر کتب درسی ایران ، تهران  1384ص  206 .

 7 .دشتی ،محمد ، ترجمه نهج البلاغه ، اول ، اوج علم ،تهران 1380، ص 38 .

8  .آملی ، حسن زاده شرح رساله رابطه علم ودین ، شارح  صمدی آملی ، اول، قم ،قائم آل محمد (ع)  1387 ص 437.

9 .سبحانی ، جفعر، رمزپیروزی مردان بزرگ ،  جیبی ، بخش نقاش هنر مند ، صفحات اول با تلخیص .

10   نوری ، مستدرک الوسایل ج 11 ، اول ، آل البیت ، قم ، 1408 ، ص 340 )

11 کلینی ، محمد بن یعقوب ، الکافی ج 6 ،چهارم ، دارالکتب الاسلامی ، تهران ، 1365ش ، ص 46.

12.عاملی ، حُر ، تفصیل  وسایل الشیعه الی تحصیل مسایل الشریعه  ج 21، موسسه آل البیت ، قم ، 1409هـ  ص 474 

13.کافی ج 6 همان .

14 پاک نیا، عبدالکریم ، حقوق متقابل والدین وفرزندان ، کمال الملک ، 1382 ص  27 .

16. ترجمه  نهج البلاغه دشتی  مقدمه .

17 حقوق متقابل والدین وفرزندان ص 223.

18. همان ص 233.

19.همان .

سایت ها :

سایت روزنامه صبح ایران .

سایت روزنامه مردم سالاری

سایت راسخون

 نرم افزارها  :  نورالانوار2

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

--------------------------------------------------------------------------------

[1]  « لیستادوهم میثاق فطرته ... » (نهج البلاغه خ 1 )

[2]   « ادبوا اولادکم علی حب علی فمن ابی فلینظروا فی شأن امُّّه »

[3] .  « من کرمت علیه نفسه لم یهنها بالمعصیه »

 

[4]  « اکرموا اولادکم واحسنوا آدابهم یغفرلکم ... » 

[5]   «یاایهاالذین آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون »  (سوره صف آیه 2 )

 

 [6]  « الداعی بلاعمل کالرامی بلا وتر »  (قصار337)

[7]  «  من استوی یوماه فهو مغبون ومن کان آخر یومیه خیرهما فهو مغبوط ومن کان آخر یومیه شرّهما فهو ملعون ومن لم یره الزیادة فی نفسه فهو الی النقصان ومن کان الی النقصان فالموت خیرله من الحیاة.» 

[8] « دع ابنک یلعب سبع سنین ویادِِّّب سبع سنین والزمه نفسک سبع سنین فان افلح والاّ فخلِّ عنه »

[9] «  لاتخف ولاتحزن انا رادوه الیک و جاعلوه من المرسلین » ( سوره قصص آیه 7